شۆڕشی RegTech: چارەسەری تەکنەلۆژی بۆ پابەندبوونی یاسایی بانکی لە عێراق

پیشەی گونجاندنی دارایی لە جیهاندا گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی بەخۆیەوە دەبینێت، بەهۆی ئەوەی پێی دەڵێن تەکنەلۆژیای ڕێکخەری RegTech، کۆمەڵێک چارەسەری تەکنیکی کە ئامانجیان سادەکردنەوە و خێراکردن و کەمکردنەوەی تێچووی جێبەجێکردنی یاسا و ڕێساکانی بانکییە. لە کاتێکدا بانکەکانی هەرێمی گەلف و ناوەندە داراییە جیهانییەکان پێشبڕکێ دەکەن بۆ وەرگرتنی ئەم ئامرازانە، بانکە عێراقییەکان هێشتا لە سەرەتای ڕێگای ئۆتۆماتیککردنی گونجاندنی بانکین، لەناو کۆمەڵێک ئاستەنگی زیرەبنایی و تەکنەلۆژی کە تایبەتن بە عێراق و هەرێمی کوردستان. ئەم وتارە باس لە چییەتی RegTech، گرنگترین بەکارهێنانەکانی، و ڕاستی گونجاندن لە بانکە عێراقییەکان دەکات بەراورد لەگەڵ ناوچەکە.

تەکنەلۆژیای ڕێکخەری RegTech چییە؟

چەمکی RegTech ئاماژە بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا نوێیەکان دەکات -لە زیرەکی دەستکرد تا کۆمپیوتەری هەور- بۆ یارمەتیدانی دامەزراوە داراییەکان لە بەدیهێنانی داواکارییەکانی دەزگا ڕێکخەرەکان بە کارایی زیاتر و تێچووی کەمتر لە ڕێگا مانیوالییە کۆنەکان. ئەم بوارە وەک لقێک لە تەکنەلۆژیای دارایی (FinTech) پەیدابوو دوای قەیرانی داراییی جیهانیی ساڵی 2008، کاتێک بارگرانی گونجاندن لەسەر بانکەکان دووبارە بوو لە بوارەکانی دژایەتی شوشتنی پارە، ناسینی کڕیار (KYC)، و ڕاپۆرتکردنی مامەڵە گومانلێکراوەکان. لەو کاتەوە، بازاڕی جیهانیی ئەم چارەسەرانە بە خێرایی گەشەی کردووە، چونکە بانکە گەورەکان و دابینکەرانی خزمەتگوزاریی دارایی پشت بە پلاتفۆرمی پسپۆڕانە دەبەستن نەک بە تەواوی پشت بە تیمی مرۆیی گونجاندن.

لە بارودۆخی عێراقدا، ئەم چەمکە هێشتا نوێیە. زۆربەی بانکە خۆماڵییەکان، حکومی و تایبەت، هێشتا زۆر پشت بە پێداچوونەوەی دەستیی بەڵگەنامەکان و تۆمارە کاغەزییەکان دەبەستن، سەرەڕای ئەوەی بانکی ناوەندیی عێراق لە ساڵانی دواییدا هەوڵی دیجیتاڵکردنی سیستەمی بانکیی داوە وەک بەشێک لە هەوڵەکانی چاکسازیی دارایی و باشترکردنی هاوبەشیی دارایی.

زیرەکی دەستکرد و فێربوونی ماشین لە گونجاندندا

یەکێک لە گرنگترین بناغەکانی RegTech بەکارهێنانی زیرەکی دەستکرد و فێربوونی ماشینە بۆ شیکردنەوەی داتای زۆری دارایی بۆ دۆزینەوەی نمونە گومانلێکراوەکان کە شیکارییکاری مرۆیی بە سەختی دەیانبینێت. لە جیاتی پشتبەستن بە یاسا جێگیرەکان کە زۆر ئاگاداریی نادروست دەردەکەن (False Positives)، مۆدێلە نوێیەکان لە مێژووی ڕەفتاری کڕیار فێردەبن بۆ دیاریکردنی لادانی ڕاستەقینە لە شێوازی ئاسایی، وەک گواستنەوەی بڕی گەورەی پارە بە کتوپڕ بۆ لایەنی نەناسراو، یان دووبارەکردنەوەی مامەڵەی بچووک بە شێوەیەک کە ئاماژە بە هەوڵی دابەشکردنی بڕەکان بکات (Structuring) بۆ لادان لە سنووری ڕاپۆرتکردن.

بۆ بانکە عێراقییەکان، ئەم تەکنەلۆژیایە توانایەکی گەورەی هەیە بۆ باشترکردنی دۆزینەوەی فێڵ و شوشتنی پارە پەیوەندیدار بە کاری بنیادنانەوە، گواستنەوە لە ڕێگای تۆڕی حەواڵەی ناڕەسمییەوە، و چالاکیی هاوردەکردن کە هەندێک جار فاکتوری زیادکراویان تێدایە. بەڵام جێبەجێکردنی ئەم مۆدێلانە پێویستی بە داتای مێژوویی پاک و بەشدارە بۆ ڕاهێنان، شتێک کە هێشتا هەندێک دامەزراوەی خۆماڵی نییانە، بەهۆی ساڵانی زۆر پشتبەستن بە تۆمارە کاغەزییەکان یان سیستەمە دابەشکراوەکان.

سیستەمی چاودێریی ڕاستەوخۆی مامەڵە داراییەکان

سیستەمی چاودێریی ڕاستەوخۆ (Real-Time Monitoring) ڕێگا دەدات مامەڵە بانکییەکان دەستنیشان و پشکنین بکرێن هەر لە کاتی ڕوویدانیاندا، نەک لە ڕێگای پێداچوونەوەی خولییانەی دواتر کە لەوانەیە چەند ڕۆژ یان چەند هەفتەی بخایەنێت. ئەمە بەتایبەتی گرنگە لە بارودۆخێکدا کە پارە بە خێرایی بەسەر چەند سنوورێکدا دەگوازرێتەوە، چونکە ئەم سیستەمانە دەتوانن مامەڵەیەکی گومانلێکراو ڕابگرن یان کاتیانە فریز بکەن پێش تەواوبوونی، لە جیاتی دۆزینەوەی دوای ڕوویدانی.

لە عێراقدا، ئەم ئامانجانە دەکەونە بەرامبەر ڕاستیی زیرەبنایی؛ چونکە هێشتا هەندێک لق بانکییەکان، بەتایبەتی دەرەوەی بەغدا و هەولێر و سلێمانی، لە پچڕانی وزە و لاوازی پەیوەندیی ئینتەرنێت دەناڵێنن، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی چاودێریی ڕاستەوخۆ لە ئاستی هەموو تۆڕی نیشتمانیدا ئامانجێکی دوور بێت نەک ڕاستییەکی ئێستا. لەگەڵ ئەوەشدا، هەندێک لە بانکە تایبەتییە گەورەکان و پلاتفۆرمە داراییە دیجیتاڵییە نوێیەکان دەستیان بە وەرگرتنی چارەسەری نزیک لە کاتی ڕاستەقینە کردووە لەناو کارگێڕیی ناوخۆییان.

ئۆتۆماتیککردنی ڕاپۆرتی ڕێکخەری

ئامادەکردنی ڕاپۆرتی خولیی بۆ دەزگا ڕێکخەرەکان -وەک ڕاپۆرتی دژایەتی شوشتنی پارە، ڕاپۆرتی مامەڵە نەقدییە گەورەکان، و ئاشکراکردنی خولیی بۆ بانکی ناوەندی- یەکێکە لە ئەرکە زۆرترین کات و سەرچاوەی مرۆیی خواردنەوەکان لە بواری گونجاندندا. ئامرازەکانی ئۆتۆماتیککردنی گونجاندنی بانکی دەتوانن داتا ڕاستەوخۆ لە سیستەمی بنەڕەتیی بانکییەوە دەربهێنن، بەشێوەیەکی ئۆتۆماتیکی لەگەڵ فۆڕمە پێویستەکان ڕێکبخەن، و بە شێوەی ئەلیکترۆنی بینێرن، ئەمەش هەڵەی مرۆیی کەم دەکاتەوە و کاتی پێویست لە چەند ڕۆژ بۆ چەند کاتژمێر کورت دەکاتەوە.

ئەم گۆڕانکارییە بەتایبەتی گرنگە بۆ بانکە بچووک و مامناوەندەکانی عێراق کە زۆرجار تیمی گونجاندنی گەورەیان نییە، چونکە ئۆتۆماتیککردنی ڕاپۆرت دەتوانێت بەشێوەیەکی بەشی جێگری کەمیی ستافی پسپۆڕ بکات، و یارمەتیدەر بێت بۆ گەیشتن بە داواکارییە زیادبووەکانی بانکی ناوەندیی عێراق لە بواری ڕوونیی دارایی و دژایەتی دابینکردنی تیرۆر.

کۆمپیوتەری هەور و پاراستنی نهێنیی داتا

زۆر لە پلاتفۆرمە نوێیەکانی RegTech پشت بە کۆمپیوتەری هەور دەبەستن بۆ دابینکردنی نەرمی و کەمکردنەوەی تێچووی زیرەبنایی بەراورد لەگەڵ سێرڤەری ناوخۆیی. بەڵام ئەم هەڵبژاردنە پرسیاری بنەڕەتی دەردەخات دەربارەی نهێنیی و سەروەریی داتای بانکی، بەتایبەتی لە بارودۆخێکی ڕێکخەریدا وەک عێراق کە هێشتا چوارچێوەی یاساییی گشتگیر و نوێی پاراستنی داتای نییە وەک ئەوەی لە یەکێتیی ئەورووپا یان هەندێک وڵاتی گەلف بەکاردێت.

زۆر لە بانکە عێراقییەکان چارەسەری تێکەڵ چاکتر دەزانن، کە تیایدا داتای هەستیار لەسەر سێرڤەری ناوخۆیی یان لەناو ناوەندی داتای هەرێمی دەمێننەوە، لە کاتێکدا خزمەتگوزاریی هەور بۆ ئەرکی کەم هەستیارتر بەکاردێنن. ئەم هاوسەنگییە وریاییانەیە لە تێکەڵبوونی وریاییی ڕێکخەری، نیگەرانیی ئاسایشی، و هەندێک جار سنووردارکاری لەسەر تێپەڕینی داتا بەسەر سنووردا سەرچاوەی دەگرێت.

ئاستەنگی زیرەبنایی تەکنەلۆژی لە عێراقدا

قسەکردن دەربارەی RegTech لە عێراقدا ناتوانرێت جیابکرێتەوە لە ڕاستیی زیرەبنایی دیجیتاڵیی وڵات. پچڕانەوەی بەردەوامی وزە، گۆڕانی خێرایی ئینتەرنێت، و سنووردارییی گەیشتن بە ناوەندی داتای نوێ لەناو وڵات، هەموو ئەمانە کاریگەرییان هەیە لەسەر توانای دامەزراوە داراییەکان بۆ جێبەجێکردنی سیستەمێک کە پێویستی بە پەیوەندیی بەردەوام و توانای پرۆسێسکردنی بەرزە. کەمیی ستافی پسپۆڕ لە زانستی داتا و زیرەکی دەستکرد لەناو سیستەمی بانکیی خۆماڵیش وا دەکات پرۆژە پێشکەوتووەکانی RegTech زۆرجار پشت بە دابینکەر و پسپۆڕی دەرەکی ببەستن، ئەمەش تێچوو زیاد دەکات و ماوەی جێبەجێکردن درێژ دەکاتەوە.

سەرەڕای ئەمە، شارە گەورەکان وەک بەغدا و هەولێر بەرەوپێش چوونێکی خاوی لە کوالیتیی پەیوەندی و بەردەستبوونی ناوەندی داتای بازرگانیدا دەبینن، ئەمەش دەرگا دەکاتەوە بۆ چارەسەری پێبەپێ لە جیاتی چاوەڕوانکردنی تەواوبوونی زیرەبنایی نیشتمانی.

وەرگرتنی RegTech لە وڵاتانی گەلف بەراورد لەگەڵ وڵاتە پەرەسەندووەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

بەراوردی هەرێمی بۆشاییەکی ڕوون دەردەخات؛ لە وڵاتانی گەلف وەک ئیمارات و سعودیە و بەحرەین، بانکی ناوەندی و دەزگا ڕێکخەرەکان بە قووڵی وەبەرهێنانیان کردووە لە ژینگە تاقیکردنەوەییە ڕێکخەرەکاندا (Regulatory Sandboxes) کە ڕێگا بە کۆمپانیا نوێیەکان دەدات چارەسەری RegTech تاقی بکەنەوە پێش خستنەڕووی بازرگانی، پشتیوانیکراو بە زیرەبنایی دیجیتاڵیی پێشکەوتوو و سەرچاوەی دارایی زۆر. بەرامبەر بەمە، زۆر لە وڵاتە پەرەسەندووەکانی ناوچەکە، لەوانە عێراق، بە هێواشی دەڕۆن، چونکە هەوڵەکان کۆدەبنەوە لەسەر بنەمای دیجیتاڵکردنی بانکی پێش گواستنەوە بۆ چارەسەرە پێشکەوتووەکانی ڕێکخستن.

لەگەڵ ئەمەشدا، ئەم بۆشاییە بێ سوود نییە؛ چونکە بانکە عێراقییەکان دەتوانن سوود لە ئەزموونی گەشەکردووی گەلف وەربگرن و چارەسەری ئامادە و تاقیکراوە هەڵبژێرن لە جیاتی هەڵگرتنی تێچووی هەوڵ و هەڵە لە سفرەوە.

پرۆسێسکردنی زمانی عەرەبی لە سیستەمی گونجاندندا

پرۆسێسکردنی زمانی عەرەبی ئاستەنگێکی تەکنیکیی زیادە دەردەخات لەبەردەم سیستەمی گونجاندن، چونکە زۆر لە مۆدێلەکانی زیرەکی دەستکرد و زمانی سروشتی سەرەتا بۆ زمانی ئینگلیزی پەرەیان پێدراوە، ئەمەش وا دەکات وردییان کەمتر بێت لە کاتی شیکردنەوەی ناو و ناونیشان و دەقی عەرەبی، بەتایبەتی لەگەڵ زۆرێتیی شێوازی نووسینی یەک ناو (هەمان کەس لەوانەیە ناوی بە چەند شێوازی جیاواز لە چەند بەڵگەنامەدا نووسرابێت)، ئەمەش وا دەکات چاوتێبڕینی ناو لەگەڵ لیستی مەرجی نێودەوڵەتی و پشتڕاستکردنەوەی ناسنامە بە وردی سەخت بێت. بانکە عێراقییەکان پێویستیان بە سیستەمی پرۆسێسکردنی زمانی سروشتییە کە تایبەت بۆ عەرەبی دیزاین کرابێت، یان لەسەر داتای عەرەبی و هەرێمیی بەشدا ڕاهێنراوبێت، بۆ دڵنیابوون لە کاراییی ئامرازی پشکنین و چاوتێبڕین.

ئاستەنگی سایبەری لە تەکنەلۆژیای ڕێکخستنی داراییدا

هەرچەندە بانکەکان زیاتر پشت بە سیستەمی دیجیتاڵی بۆ گونجاندن دەبەستن، قەبارەی داتای هەستیاری هەڵگیراو بە شێوەی ئەلیکترۆنی زیاد دەکات، ئەمەش وا دەکات ئەم سیستەمانە زیاتر ببنە ئامانجی هێرشی سایبەری. سیستەمی بانکیی عێراق ئاستەنگی ئاسایشیی تایبەت بەخۆیەوە دەبینێت، لە کەمیی وەبەرهێنانی مێژوویی لە ئاسایشی سایبەریدا تا کەمیی ستافی پسپۆڕ لەم بوارەدا. هەر پەلاماردانێک بۆ سیستەمی گونجاندن تەنها مەترسی بۆ نهێنیی داتای کڕیار نییە، بەڵکو لەوانەیە بانک تووشی سزای ڕێکخەریی زیاتریش بکات ئەگەر سەلمێنرابێت لە پاراستنی داتایەک کە بنەڕەتی بۆ دژایەتیکردنی تاوانی دارایی بووە کۆتایی هێناوە.

لەبەر ئەمە، پێویستە بەهێزکردنی ئاسایشی سایبەری بەشێکی سەرەکیی هەر ستراتیژیەکی وەرگرتنی RegTech بێت، نەک زیادکراوێکی دواتر، لەوانە شفرکردنی بەهێزی داتا، پشتڕاستکردنەوەی فرەفاکتەری، و پێداچوونەوەی خولیی سەربەخۆی سیستەمی پاراستن.

کۆتایی

تەکنەلۆژیای ڕێکخەری هەلێکی ڕاستەقینەیە بۆ نوێکردنەوەی سیستەمی بانکیی عێراق و کەمکردنەوەی بارگرانیی کارگێڕیی ئەرکی گونجاندن، بەڵام بەدیهێنانی ئەمە پێویستی بە چارەسەرکردنی ئاستەنگی زیرەبنایی، بونیادنانی ستافی خۆماڵی، پەرەپێدانی چوارچێوەی یاساییی ڕوون بۆ پاراستنی داتا، لەگەڵ چارەسەری زمانەوانیی کە تایبەتمەندیی زمانی عەرەبی لەبەرچاو بگرن. لەگەڵ بەرەوپێشچوونی خاو خاوی دیجیتاڵکردنی سیستەمی دارایی لە عێراق و هەرێمی کوردستان، چاوەڕوان دەکرێت ساڵانی داهاتوو وەرگرتنێکی فراوانتری ئەم ئامرازانە ببینین، هەرچەندە بە خێرایییەکی جیاواز لەوەی وڵاتانی گەلف. ئەم وتارە تەنها بۆ مەبەستی پەروەردەیی گشتییە و ناکرێت وەک ڕاوێژی یاسایی، ڕێکخەری، یان دارایی سەیر بکرێت.

پرسیارە باوەکان

جیاوازی RegTech و FinTech چییە؟

FinTech چەمکێکی فراوانە کە هەموو تەکنەلۆژیاکانی خزمەتگوزاریی دارایی دەگرێتەوە، لە کاتێکدا RegTech لقێکی پسپۆڕە کە تەنها لەسەر ئاسانکردنی گونجاندن لەگەڵ یاسا و ڕێسا ڕێکخەرەکان تەرکیز دەکات.

ئایا بانکە عێراقییەکان ئێستا چارەسەری RegTech بەکاردەهێنن؟

هەندێک بانکی تایبەتی گەورە و پلاتفۆرمی داراییی دیجیتاڵی دەستیان بە وەرگرتنی بەشێک لەم چارەسەرانە کردووە، وەک سیستەمی پشکنینی ئۆتۆماتیکی و پشکنینی لیستی مەرج، بەڵام وەرگرتنی گشتگیر هێشتا سنووردارە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی گەلف.

ئایا زیرەکی دەستکرد جێگری کارمەندانی گونجاندن دەبێتەوە؟

نەخێر، بەڵکو وەک ئامرازێکی یارمەتیدەر بەکاردێت کە پشکنینی سەرەتایی خێراتر دەکات و بارگرانیی ئاسایی کەم دەکاتەوە، لە کاتێکدا بڕیاری کۆتایی و پێداچوونەوەی مرۆیی پێویستی دەبێت لە حاڵەتە هەستیار و ئاڵۆزەکاندا.

گەورەترین ئاستەنگەکانی وەرگرتنی RegTech لە عێراقدا چین؟

گرنگترینیان لاوازیی زیرەبنایی دیجیتاڵی و پچڕانەوەی وزەیە، لەگەڵ کەمیی ستافی پسپۆڕ، نەبوونی چوارچێوەی یاساییی گشتگیر بۆ پاراستنی داتا، سەرباری ئاستەنگی زمانەوانی لە پرۆسێسکردنی دەقی عەرەبیدا.