فیشینگ (Phishing)
فیشینگ جۆرێکە لە هێرشی ئۆنلاین کە تێیدا سکامەرێک خۆی وەک دامەزراوە یان خزمەتگوزاری یان کەسێکی متمانەپێکراو دەناسێنێت بۆ فێڵکردن بە قوربانی و لێوەرگرتنی زانیاری هەستیار، وەک ووشەی نهێنی یان پرایڤەت کی یان سیدفرەیز، یان کردنی هەنگاوێک کە هەژمار یان پارەکانی دەخاتە مەترسیەوە. لە دنیای کریپتۆدا، فیشینگ یەکێکە لە باوترین ڕێگاکانی لەدەستدانی سامانی بەکارهێنەران، چونکە دزینی پرایڤەت کی یان سیدفرەیز دەستڕاگەیشتنێکی تەواو و بێگەڕانەوە بە هێرشکارەوە دەداتێ بۆ واڵێتی قوربانی.
هێرشی فیشینگ چەندین شێوازی هەیە. یەکێک لە شێوازە باوەکان ئیمەیل یان پەیامێکی ساختەیە کە وا دەردەکەوێت لە ئێکسچەینج یان دابینکەرێکی واڵێتی یاساییەوە هاتووە، ئاگادار دەکاتەوە بەکارهێنەر لە کێشەیەکی سەلامەتی وا-باسکراو و پاڵنانی دەکات بۆ کرتەکردنی لینکێک و چوونە ژوورەوەی خێرا. ئەو لینکە دەبات بۆ ماڵپەڕێکی ساختەی قایلکەر کە بۆ ڕاگرتنی زانیاری چوونەژوورەوە یان سیدفرەیزی قوربانی دیزاین کراوە هەر لە ساتی داخڵکردنیدا. شێوازی هاوشێوەش بەکاردێت لە ڕێگەی هەژماری پشتگیری کڕیاری ساختەوە لەسەر سۆشیال میدیا، و زیادکراوی وێبگەڕی فێڵدار کە لاسایی سۆفتوێری واڵێتی یاسایی دەکاتەوە، و سمارت کۆنتراکتی زیانبەخش کە داوای مۆڵەتی زۆر دەکات کاتێک بەکارهێنەر واڵێتەکەی بە ئەپلیکەیشنێکی دیسەنترالایزدەوە دەبەستێتەوە.
شێوازێکی دیکەی زیاد بەرباوبووە فێڵی ئەیردرۆپ یان دیاری ساختەیە، کە تێیدا بە قوربانیان دەوترێت شیاوی تۆکنی خۆڕایین بەڵام سەرەتا دەبێت واڵێتەکەیان بە ماڵپەڕێکی زیانبەخشەوە ببەستنەوە یان بڕێکی بچووک کریپتۆ بۆ ناونیشانێکی دیاریکراو بنێرن بۆ کردنەوەی پاداشتێکی زۆر گەورەتر. لەبەر ئەوەی مامەڵەکانی کریپتۆ دوای پشتڕاستکردنەوە ناگەڕێنەوە، قوربانیانی ئەم فێڵانە بەگشتی هیچ ڕێگایەکیان نییە بۆ گەڕاندنەوەی پارەکانیان.
پاراستن لە فیشینگ پێویستی بە تێکەڵەیەک لە ئاگاداری و ڕەفتاری چاک هەیە. پێویستە بەکارهێنەران هەمیشە بە وردی ناونیشانی ماڵپەڕ پشتڕاست بکەنەوە پێش داخڵکردنی زانیاری چوونەژوورەوە، هەرگیز سیدفرەیز یان پرایڤەت کیان لەگەڵ کەس بڵاو نەکەنەوە لەژێر هیچ بارودۆخێکدا، لەوانە کەسانێک بانگەشەی پشتگیری کڕیار دەکەن، دووفاکتەری پشتڕاستکردنەوە چالاک بکەن لە هەرکوێ بەردەستە، وە گومانبار بن لە پەیامی داواناکراو کە هەستی پەلە دروست دەکات یان پاداشتی خەیاڵی بەڵێن دەدات. هەروەها هەڵگرتنی بووکمارکی ماڵپەڕی فەرمی ڕاستەوخۆ، لەبری کرتەکردنی لینک لە ئیمەیل یان سۆشیال میدیا، بەرگرییەکی بەهێزە بەرامبەر ماڵپەڕی ساختەی لاساییکەرەوە.
لەبەر ئەوەی کۆمپانیا یاساییەکانی کریپتۆ هەرگیز داوای پرایڤەت کی یان سیدفرەیزی بەکارهێنەر ناکەن لەژێر هیچ بارودۆخێکدا، ئەم یەک ڕێسایە دەبێتە یەکێک لە متمانەپێکراوترین ڕێگاکان بۆ ناسینەوەی هەوڵی فیشینگ، وە فێرکردنی بەکارهێنەرانی نوێ بەم ڕاستییە هێشتا یەکێکە لە کاراترین ئامرازەکانی پیشەسازی کریپتۆ بۆ کەمکردنەوەی زیانی فراوانی هەوڵی فیشینگ.