لێجەر (Ledger)
لێجەر (دەفتەری کوێستان) ڕیکۆردی مامەڵە داراییەکانە، وە لە بواری کریپتۆدا ئاماژە بەو بنکەدراوە بنەڕەتییە دەکات کە بلۆکچەین هەڵیدەگرێت بۆ ڕەچاوکردنی هەموو گواستنەوەیەکی بەها کە هەرگیز لەسەر تۆڕەکە ڕوویداوە. جیاواز لە لێجەری نەریتی کە بانک یان دامەزراوەیەکی تاک هەڵیدەگرێت، لێجەری بلۆکچەین بڵاوکراوەیە، واتە هەزاران کۆمپیوتەر لە سەرانسەری جیهاندا کۆپیایەکی هاوشێوەی هەڵدەگرن، وە لە ڕێگەی ڕێکەوتنی گشتییەوە نوێ دەکرێتەوە نەک لەلایەن دەسەڵاتێکی ناوەندییەوە.
تایبەتمەندی سەرەکی لێجەری بلۆکچەین ئەوەیە کە تەنیا بۆ زیادکردنە. ترانزاکشنی نوێ دەتوانرێت زیاد بکرێت بۆ کۆتایی زنجیرەکە، بەڵام تۆمارە بوونەکان ناتوانرێت بگۆڕدرێت یان بسڕدرێتەوە دوای ئەوەی پشتڕاست بوونەوە و لەژێر ژمارەیەکی تەواو بلۆکی دواتردا نێژرا. ئەم نەگۆڕاوییە لە ڕێگەی هاشکردنی کریپتۆگرافییەوە جێبەجێ دەکرێت، کە تێیدا هەر بلۆکێک ئاماژە بە هاشی بلۆکی پێشووی هەیە، واتە گۆڕینی هەر ترانزاکشنێکی ڕابردوو پێویستی بە دووبارە هەژماردنی هەموو بلۆکەکانی دواتری هەیە لەسەر زۆرینەی تۆڕەکە، کارێک کە لەگەڵ گەورەبوونی زنجیرەکەدا لە ڕووی هەژماردنەوە مەحاڵ دەبێت.
ئەمە زۆرجار پێی دەوترێت لێجەری بڵاوکراوە، وە داهێنانی سەرەکییە کە ڕێگە بە کریپتۆکۆرەنسی دەدات بەبێ بانکی ناوەندی یان ژووری کلیرینگ کار بکات کە هەموو ترانزاکشنێک پشتڕاست بکاتەوە. لەبری ئەوە، بەشدارانی تۆڕەکە، جا ماینەر بن لە سیستمی پروف ئۆف وۆرک یان ڤالیدەیتەر لە سیستمی پروف ئۆف ستەیک، بە شێوەیەکی سەربەخۆ ترانزاکشنەکان پشتڕاست دەکەنەوە و تۆمار دەکەن بەگوێرەی هەمان ڕێساکانی هاوبەش، وە لێجەری دەرچوو دەبێتە سەرچاوەیەکی تاکی ڕاستی کە هەموو بەشداران دەتوانن پشتی پێببەستن بەبێ پێویستی بە متمانەکردنی ڕاستەوخۆ بە یەکتر.
لە دەرەوەی کریپتۆ، وشەی لێجەر هەروەها لە بەرهەمی واڵێتی سەختدا دەردەکەوێت، بەناوبانگترین لەوان ئامێرەکانی کۆمپانیای Ledger، کە پرایڤەت کیەکانی بەکارهێنەر بە دەرەوەی ئینتەرنێت لە چیپێکی سەلامەتدا هەڵدەگرێت. ئەمە بەکارهێنانێکی جیاوازە بەڵام پەیوەندیدار بە وشەکەوە، ئاماژە بە ئامێرێکی بەرجەستە دەکات نەک ڕیکۆردی ترانزاکشنەکە خۆی.
لەبەر ئەوەی هەموو ترانزاکشنێک لەسەر لێجەری بلۆکچەینی گشتی بۆ هەر کەسێک بەردەستە کە بیەوێت تەماشای بکات، بلۆکچەینەکان زۆرجار وەک شەفاف وەسف دەکرێن، هەرچەندە ناسنامەکانی پشتەوەی ناونیشانی واڵێت زۆرجار بەناوی خۆیانەوە دەمێننەوە. هەر کەسێک دەتوانێت بلۆک ئێکسپلۆرەر بەکاربهێنێت بۆ گەڕان بە لێجەردا و پشتڕاستکردنەوەی باڵانس و مێژووی ترانزاکشن و کۆی گشتی دابینکراوی کریپتۆیەکی دیاریکراو لە هەر ساتێکدا.
تێگەیشتن لە لێجەر وەک چینی بنەڕەتی تۆمارکردن لە بلۆکچەیندا یارمەتی ڕوونکردنەوەی ئەوە دەدات کە بۆچی کریپتۆ بەرگری لە فێڵ و خەرجکردنی دووانە و دووبارە نووسینەوەی مێژوو بە شێوەیەکی یەکلایەنە دەکات، وە بۆچی متمانە بە سیستمەکە لە بیرکاری و پشتڕاستکردنەوەی بڵاوکراوەوە دێت نەک لە دامەزراوەیەکی تاک متمانەپێکراو.