Web3 چییە؟ ڕوونکردنەوەیەکی ساکار بۆ داهاتووی ئینتەرنێتی ناوەندنەکراو

زۆر لە بەکارهێنەرانی ئینتەرنێت لە عێراق و هەرێمی کوردستان ناوی Web3 زۆرجار لە هەواڵی تەکنەلۆجیدا دەبیستن، بەڵام کەم کەس بە ورد دەزانن Web3 چییە و چۆن جیاوازە لەو ئینتەرنێتەی ڕۆژانە بەکاری دەهێنین. ئەم وتارە بە زمانێکی ساکار باس لە ڕێڕەوی گەشەپێدانی ئینتەرنێت دەکات لە نەوەی یەکەمەوە بۆ نەوەی سێیەم، و بۆچی زۆر کەس Web3 بە داهاتووی ئینتەرنێتی ناوەندنەکراو ناودەبەن.

لە Web1 بۆ Web2 و پاشان Web3

بۆ تێگەیشتن لە Web3، پێویستە کەمێک بگەڕێینەوە دواوە. لە ساڵانی نەوەدەکان و سەرەتای هەزارەی نوێ، ئینتەرنێت لە قۆناغی Web1دا بوو: ماڵپەڕی جێگیر کە تەنها بۆ خوێندنەوە بوون، لاپەڕەی سادەی نووسینی بێ کارلێکی زۆر، کە تەنها خاوەنی ماڵپەڕ خاوەنداریان بوو، و بەکارهێنەر تەنها وەک خوێنەرێکی بێدەنگ بوو.

پاشان قۆناغی Web2 هات، ئەو قۆناغەی ئێستا تێیدا دەژین: پلاتفۆرمی تۆڕی کۆمەڵایەتی، ئەپی مۆبایل، بزوێنەری گەڕان، و فرۆشگای ئۆنلاین. بەکارهێنەر بووە بەرهەمهێنەری ناوەڕۆک نەک تەنها خوێنەر، بەڵام لە بەرامبەردا کۆمپانیایەکی زۆر گەورە و کەمژمارە – زۆربەیان ئەمریکی – بوونەتە خاوەنی ئەم پلاتفۆرمانە و کۆنترۆڵی زانیاری و هەژماری بەکارهێنەران دەکەن. هەر پلاتفۆرمێک دەتوانێت هەژمارت داخات، ناوەڕۆکەکەت بسڕێتەوە، یان زانیاریت بفرۆشێت بۆ ڕیکلامکاران، بێ ئەوەی تۆ کۆنترۆڵێکی ڕاستەقینەت هەبێت.

Web3 هەوڵێکە بۆ دروستکردنی چینێکی نوێی ئینتەرنێت کە پشت بە هەمان تەکنەلۆجیای بلۆکچەین دەبەستێت کە پشتی عەملە دیجیتاڵییەکانی وەک بیتکۆین و ئیثیریۆم لێیە. بیرۆکەی سەرەکی ئەوەیە کۆنترۆڵ لە کۆمپانیا ناوەندییەکانەوە بگوازرێتەوە بۆ خودی بەکارهێنەران، بۆ ئەوەی خاوەندارێتی و زانیاری و ناسنامەی دیجیتاڵی بکەوێتە دەست تاک، نەک یەک پلاتفۆرم.

خاوەندارێتی و ناسنامەی دیجیتاڵی لە Web3دا

یەکێک لە گرنگترین بەڵێنەکانی Web3 بیرۆکەی خاوەندارێتی ڕاستەقینەی دیجیتاڵییە. لە Web2دا، کاتێک شتێکی یاری دەکڕیت یان وێنەیەک لەسەر پلاتفۆرمێک بڵاو دەکەیتەوە، لە ڕاستیدا تۆ کرێی دەستگەیشتنی پێ دەدەیت نەک بە تەواوی خاوەنیت؛ ئەگەر کۆمپانیاکە خزمەتگوزارییەکەی داخات یان هەژمارت بلۆک بکات، هەموو شتێک لەدەست دەدەیت. لە Web3دا، سامانی دیجیتاڵی – لە عەملە بۆ تۆکنی نەگۆڕراوە (NFT) بۆ زانیاری کەسی – دەتوانرێت لەسەر بلۆکچەین بە ناوی خۆتەوە تۆمار بکرێت، لە ڕێگەی جزدانێکی دیجیتاڵییەوە کە کلیلە تایبەتەکانی خۆت هەیانە، بۆیە هیچ کۆمپانیایەک ناتوانێت بە یەکلایەنە دەستی بەسەردا بگرێت یان بیسڕێتەوە.

ئەمە بۆ ناسنامەی دیجیتاڵیش دەگەڕێتەوە. لە جیاتی دروستکردنی هەژمارێکی جیا و وشەی نهێنی بۆ هەر ماڵپەڕێک، Web3 بیرۆکەی ناسنامەی ناوەندنەکراو پێشکەش دەکات: تاک ناسنامەیەک بەستراوە بە جزدانەکەتەوە کە دەتوانرێت بۆ چوونەژوورەوە بۆ چەندین خزمەتگوزاری بەکاربهێنرێت، لە کاتێکدا زانیاریەکانت لەژێر کۆنترۆڵی خۆتدا دەمێننەوە، نەک لە بنکەیەکی داتای ناوەندی کە مەترسی هێرشی سایبەری هەیە.

ئەپە ناوەندنەکراوەکان (dApps) چین؟

dApps، یان ئەپی ناوەندنەکراو، لە ڕووی ڕوکاڕەوە لە ئەپی ئاسایی دەچن، بەڵام بەشی پشتەوەیان – داتا و لۆژیک – لەسەر تۆڕێکی بلۆکچەینی دابەشکراو کاردەکات لە جیاتی سێرڤەری یەک کۆمپانیا. نموونەکانیان بریتین لە پلاتفۆرمی دارایی ناوەندنەکراو (DeFi) بۆ قەرزدان و قەرزکردن و مامەڵەکردن، بازاڕی NFT، یاری کە کاڵاکانی ناو یاری بە ڕاستی خاوەندارێتی یاریزانن، و پلاتفۆرمی کۆمەڵایەتی ناوەندنەکراو کە هیچ لایەنێک ناتوانێت بە یەکلایەنە ناوەڕۆک بسڕێتەوە.

تایبەتمەندی سەرەکی dApps ئەوەیە کە بەسەر گرێبەستی زیرەک (Smart Contract) کاردەکەن: بەرنامەیانە کە لەسەر بلۆکچەین نووسراون و بەخۆکار ئەنجام دەدرێن بەگوێرەی مەرجی پێشوەخت دیاریکراو، بێ پێویستی بە ناوبژیوانی مرۆڤ یان دامەزراوەیەکی ناوەندی کە چاودێری هەر مامەڵەیەک بکات.

جزدانی دیجیتاڵی: جێگرەوەی چوونەژوورەوەی ئاسایی

لە Web2دا ڕاهاتووین بە چوونەژوورەوە بە ناوی بەکارهێنەر و وشەی نهێنی، یان لە ڕێگەی هەژماری گووگڵ یان فەیسبووکەوە. لە Web3دا، جزدانی دیجیتاڵی جێگری ئەم سیستەمە دەگرێتەوە: جزدانێک وەک میتاماسک یان جزدانی سەخت کلیلێکی تایبەتی هەیە کە ناسنامەکەت پشتڕاست دەکاتەوە و ڕێگەت پێدەدات واژووی مامەڵەکان بکەیت و ڕاستەوخۆ بچیتە ژوورەوە بۆ پلاتفۆرمە ناوەندنەکراوەکان، بێ تۆمارکردنی ئیمەیل یان وشەی نهێنی لای کۆمپانیایەکی ناوبژیوان.

ئەم مۆدێلە کۆنترۆڵێکی زیاترت پێدەدات، بەڵام بەرپرسیارێتییەکی زیاتریشت لەسەر دادەنێت: ئەگەر ڕستەی گەڕانەوەی (Seed Phrase) جزدانەکەت لەدەست بدەیت، هیچ لایەنێکی ناوەندی نییە بتوانێت دەستگەیشتنت بۆ گەڕێنێتەوە، بەپێچەوانەی لەبیرکردنی وشەی نهێنی ئیمەیلێکی ئاسایی.

تۆکنی دیجیتاڵی (Tokens) و ڕۆڵی لە Web3دا

تۆکنی دیجیتاڵی ڕۆڵێکی سەرەکی لە ئابووریی Web3دا دەگێڕن. هەندێکیان تۆکنی عەملەن بۆ پارەدان یان بۆ داشکاندنی کرێی مامەڵە لەسەر تۆڕەکە، هەندێکیان تۆکنی ڕێوشوێنن کە خاوەنەکەیان مافی دەنگدان بەسەر بڕیاری پرۆژە یان پلاتفۆرمێکدا پێدەدەن، و هەندێکیان تۆکنی نەگۆڕراوە (NFT)ن کە خاوەندارێتی سامانێکی دیجیتاڵی تایبەت وەک وێنە یان کاری هونەری یان بڕوانامەیەکی دیجیتاڵی نیشان دەدەن. ئەم تۆکنانە مۆدێلی ئابووری نوێ دەخەنە ڕوو، وەک پاداشتدانەوەی بەکارهێنەران لەسەر بەشدارییان لە تۆڕێکدا، یان دابینکردنی بودجە بۆ پرۆژە ڕاستەوخۆ لە کۆمەڵگاوە لە جیاتی تەنها پشتبەستن بە وەبەرهێنەرانی ناوەندی.

ڕێکخراوە ناوەندنەکراوە خۆسەپاندووەکان (DAOs)

یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین بیرۆکەکانی Web3 بیرۆکەی ڕێکخراوی ناوەندنەکراوی خۆسەپاندوو (DAO)ـە. لە جیاتی کۆمپانیایەکی ئاسایی کە ئەنجومەنی بەڕێوەبردن و بەڕێوەبەری گشتی هەیە، DAO بەپێی یاسا نووسراوەکان لە گرێبەستی زیرەک بەڕێوە دەبرێت، و خاوەنی تۆکنی ڕێوشوێن دەنگ دەدەن لەسەر بڕیارەکان: بودجەدان بۆ پرۆژەیەک، گۆڕینی یاسایەک، یان دابەشکردنی پارە لە خەزێنەیەکی هاوبەشدا. ڕوونی زۆرە چونکە هەموو دەنگدان و مامەڵەیەک لەسەر بلۆکچەین تۆمار دەکرێت و هەرکەسێک دەتوانێت پێداچوونەوەی بۆ بکات، بەڵام ئەم مۆدێلە هێشتا لە قۆناغی تاقیکردنەوەدایە و لە زۆر پرۆژەدا لە جیهاندا تووشی کێشەی یاسایی و ڕێکخستن و بەڕێوەبردن بووە.

ڕەخنە و ئاستەنگەکانی Web3

سەرباری ئارەزوومەندی بەرامبەر Web3، هەندێک ڕەخنەی گرنگ هەن کە پێویستە بە ڕاستگۆیی باسیان بکەین. یەکەم، ئاڵۆزی تەکنیکی: بەڕێوەبردنی سەلامەتی جزدان و ڕستەی گەڕانەوە زانیاریی دەوێت کە بۆ هەموو کەس بەردەست نییە، و هەر هەڵەیەک – وەک ناردنی پارە بۆ ناونیشانێکی هەڵە یان لەدەستدانی کلیلی تایبەت – لەوانەیە چارەسەری نەبێت. دووەم، زۆرێک لە پرۆژەکانی Web3 و تۆکنەکانیان تووشی گۆڕانی نرخی بەرچاو و مامەڵەی بازرگانی مسۆگەرنەکراو دەبن، کە وایان لێدەکات وەبەرهێنانێکی مەترسیدار بن نەک ئامرازی جێگیریی دارایی. سێیەم، زۆر پرۆژەی هەڵبەستراو بڵاوبوونەوە کە سوودیان لە ئارەزووی خەڵک بۆ Web3 وەرگرت بۆ کۆکردنەوەی پارە بێ ئەوەی بەهایەکی ڕاستەقینە پێشکەش بکەن، بۆیە پێویستە پێش هەر بەشداریی داراییەک، پشکنینی وردی پرۆژەکە بکرێت. چوارەم، هەندێک شارەزا گومانیان هەیە ئایا زۆر شتی ئەمڕۆ ناوی Web3 لەسەر دانراوە هێشتا پشت بە زیرەڤانی ناوەندی دەبەستێت (وەک دابینکەرانی مێوانداری گەورە)، و ناوەندنەکراوی تەواو زەحمەترە لە بەدیهێنان لەوەی سلۆگانی بازاڕگەری پیشانی دەدات. لە کۆتاییدا، پرسیاری یاسایی و ڕێکخستنکاری لە زۆر وڵات چارەسەر نەکراوە دەربارەی چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ تۆکن و گرێبەستی زیرەک و ڕێکخراوە ناوەندنەکراوەکان.

Web3 چی دەگەیەنێت بۆ بەکارهێنەران و بازرگانانی عێراق؟

لە چوارچێوەی عێراق و هەرێمی کوردستان، کە زۆر خەڵک پشت بە پارەی نێردراو لە خزمانی دەرەوە دەبەستن و متمانەکردن بە دامەزراوە داراییە ئاساییەکان جیاوازە، Web3 دەتوانێت لە ماوەی درێژدا دەرگای دەرفەتی سەرنجڕاکێشی بکاتەوە: گواستنەوەی ڕاستەوخۆی نێوان تاک بێ پشتبەستن بە یەک بانکی ناوبژیوانی کۆنترۆڵکار، ئامرازی ناسنامەی دیجیتاڵی کە لەوانەیە یارمەتیدەری ئەو کەسانە بن کە بەڵگەنامەی بانکیی تەواویان نییە، و دەرفەت بۆ خاوەنانی بزنسی بچووک و هونەرمەند و پەرەپێدەرانی عێراقی بۆ بەشداریکردن لە ئابووریی دیجیتاڵیی جیهانی لە ڕێگەی پلاتفۆرمی ناوەندنەکراوەوە بێ پێویستی بە مۆڵەت لە دامەزراوەیەکی ناوەندی دوور.

بەڵام ئەمە ناگەیەنێت کە Web3 ئەمڕۆ جێگرەوەیەکی ئامادەیە بۆ سیستەمی بانکی یان بۆ نرخی فەرمیی دراو کە لەلایەن بانکی ناوەندیی عێراقەوە دیاریکراوە، کە نزیکەی ١,٣١٠ دیناری عێراقی بۆ هەر دۆلارێکی ئەمریکییە لە فێبرواری ٢٠٢٣ەوە، لە کاتێکدا نرخی بازاڕی ئازاد بە گشتی بەرزترە لە نرخی فەرمی. هەر باسکردنێک لەسەر بەکارهێنانی سامانی Web3 وەک بژاردەیەکی وەبەرهێنان دەبێت لەگەڵ تێگەیشتنی تەواو لە مەترسییەکاندا بخوێنرێتەوە؛ ئەم وتارە تەنها بۆ مەبەستی فێربوونە و ناکرێتە ڕاسپاردەیەک بۆ کڕین یان فرۆشتن.

لە کۆتاییدا، Web3 نەک تەنها یەک تەکنەلۆجیایە، بەڵکو زیاتر بینینێکە بۆ ئینتەرنێتێک کە تێیدا خاوەندارێتی و ناسنامە و بەڕێوەبردن نزیکترن لە بەکارهێنەرەوە نەک لە چەند کۆمپانیایەکی ناوەندی. جا ئەم بینینە بە تەواوی بێتەدی یان بەشێکی بمێنێتەوە، تێگەیشتن لە بنچینەکانی سەرەکی – خاوەندارێتی، جزدان، dApps، تۆکن، و DAO – بووەتە بەشێکی پێویست لە خوێندەواریی دیجیتاڵی بۆ هەر کەسێک کە شوێن داهاتووی ئینتەرنێت و عەملە دیجیتاڵییەکان لە ناوچەکەدا دەکەوێت.

پرسیاری زۆر دراوە دەربارەی Web3

ئایا Web3 هەمان عەملە دیجیتاڵییە؟

نەخێر. عەملە دیجیتاڵییەکان بەشێکن لە ئابووریی Web3 و وەک سووتەمەنی مامەڵە و هاندان بەکاردێن، بەڵام Web3 چەمکێکی فراوانترە کە خاوەندارێتی ناوەندنەکراو، ناسنامەی دیجیتاڵی، ئەپەکان، و ڕێکخراوە ناوەندنەکراوەکانیش دەگرێتەوە.

ئایا پێویستم بە جزدانی دیجیتاڵی هەیە بۆ بەکارهێنانی ئەپەکانی Web3؟

لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، بەڵێ – جزدان ئەو ڕێگەیەیە کە پێی دەچیتە ژوورەوە و واژووی مامەڵەکان دەکەیت لە زۆربەی dApps، و پێویستی بە پارێزگاریکردنی وردی ڕستەی گەڕانەوەت هەیە، چونکە هیچ لایەنێکی ناوەندی نییە بتوانێت بۆت بگەڕێنێتەوە.

ئایا Web3 بۆ سەرەتاکاران سەلامەتە؟

Web3 پێویستی بە وریایی و تێگەیشتن لە مەترسییەکانی هەیە: ئاڵۆزی تەکنیکی، گۆڕانی نرخ، و پرۆژە هەڵبەستراوەکان. باشترە فێربوون بە هەنگاوی هێواش بێت، دەستپێکردن بە بڕی بچووک، و پشکنینی متمانەپێکراویی هەر پرۆژەیەک پێش بەشداریکردن تێیدا.

ئایا DAOs شوێنی کۆمپانیا ئاساییەکان دەگرنەوە؟

نەک بەم زووانەی داهاتوو؛ DAOs هێشتا مۆدێلێکی تاقیکارییە کە تووشی کێشەی یاسایی و ڕێکخستن و بەڕێوەبردن دەبێت، بەڵام لەوانەیە لە داهاتوودا لەگەڵ کۆمپانیا ئاساییەکان بژین یان تەواوکەری یەکتری بن لە هەندێک بوارداا.