دروستکردنی سیستەمی دارایی هەمەگیر: وانەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا

دروستکردنی سیستەمی داراییی گرێبەستراو: وانەکان لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا

لە درێژایی بەشەکانی پێشووی ئەم زنجیرەیە، ئێمە ئەو دەزگایانەمان بەدوادا چوو کە پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە: دژایەتیکردنی شوشتنی پارە (AML)، دژایەتیکردنی دارایی تیرۆریزم (CTF)، ناسینی کڕیار (KYC)، سزا ئابوورییەکان، قەیرانی بانکی هاوکار، دراوی دیجیتاڵی بانکی ناوەندی (CBDC)، ڕێکخستنی کریپتۆکارنسی، یەکەکانی زانیاری دارایی (FIU)، شوشتنی پارە لە ڕێگەی بازرگانییەوە (TBML)، و شۆڕشی تەکنەلۆژیای ڕێکخراوەیی (RegTech). لەم وتارە کۆتاییەدا، هەوڵدەدەین ئەم ڕشتانە بگەیەنینەوە یەک، و پرسیاری سەرەکی بخەینەڕوو: چۆن دەتوانێت وڵاتێک وەک عێراق سیستەمێکی داراییی زیاتر گرێبەستراو بنیات بنێت، بێ ئەوەی توانای دژایەتیکردنی تاوانی دارایی لەدەست بدات؟ گەیشتن بە گرێبەستنی دارایی لە عێراق شتێکی تەکنیکی سووک نییە، بەڵکو مەرجێکی سەرەکییە بۆ جێگیریی ئابووری درێژخایەن، بەتایبەت لە وڵاتێکدا کە بەشێکی گەورەی هاووڵاتیانی هێشتا لە دەرەوەی سیستەمی بانکی فەرمین.

وانەی یەکەم: پابەندبوون و گرێبەستن دوو ڕووی یەک دراون

هەمیشە یاساکانی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە و دژایەتیکردنی دارایی تیرۆریزم وەک بارێکی ڕێکخراوەیی سەیر کراون کە کۆڵ بۆ سەر بانکە بچووک و کەمدەرامەتەکان دادەنێت، لەکاتێکدا گرێبەستنی دارایی وەک ئامانجێکی گەشەپێدانی جیاواز سەیر دەکرێت. بەڵام ئەزموونی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا نیشان دەدات کە هەردووکیان بە قووڵی پەیوەندییان بە یەکەوە هەیە. کاتێک دەستەی چالاکیی دارایی (FATF) پێوەرە توندەکان لەسەر وڵاتێک زۆر دەکات بێ ئەوەی سەیری ڕاستیی دامەزراوەیی بکات، دەرەنجامی زۆرترین جار باشترکردنی پابەندبوون نییە، بەڵکو دەرکردنی بەشێکی گەورەی دانیشتووان بۆ بواری نافەرمییە، کە لەوێدا نە چاودێری هەیە و نە پاراستن. لبنان، بۆ نموونە، دوای قەیرانی بانکیی ساڵی ٢٠١٩ کۆچکردنی بەکۆمەڵی پاشەکەوتەکانی لە سیستەمی بانکی بۆ مامەڵەی نەقد و تۆڕەکانی حەوالەی نافەرمی بینی، کە هاوکات توانای دەوڵەت بۆ چاودێریکردنی ئاڕاستە داراییەکان لاواز کرد و باوەڕی هاووڵاتیان بە بانکەکانیشی سست کرد. وانەکە ڕوونە: ڕێکخستنێک کە گرێبەستن پشتگوێ دەخات بۆشاییی گەورەتر دروست دەکات لەوەی داخی دەکات.

وانەی دووەم: ناسینی کڕیاری دیجیتاڵی وەک دەرگایەک بۆ گرێبەستن، نەک دەرکردن

پڕۆژەکانی ناسنامەی دیجیتاڵی و پشتڕاستکردنەوەی دوورەوە (eKYC) کە وڵاتانی وەک ئیمارات و ئوردن پەسەندیان کردووە، نیشانیان داوە کە پشتڕاستکردنەوەی ناسنامە دەتوانێت ئامرازی فراوانکردن بێت نەک دەرکردن، کاتێک بە زیرەکی داڕێژرابێت. لەبری داواکردنی ناونیشانی نیشتەجێبوونی جێگیر یان مێژووی قەرزیی پێشوو -کە بەخۆکار ملیۆنان کەسی جێبەجێی ناوخۆیی و پەنابەر و کرێکاری بواری نافەرمی دوور دەخاتەوە- ئەم سیستەمانە پشت بە ناسینی کڕیاری چینبەندی دەبەستن: هەژمارێک بە کەمترین داواکاری بۆ کردنەوەی جزدانێکی بچووک، کە سنووریی زیاد دەکات هەرکاتێک پشتڕاستکردنەوە تەواو ببێت. بۆ عێراق، کە بەشێکی گەورەی دانیشتووان هێشتا بەڵگەنامەی فەرمیی نوێی نییان لەدوای دەیان ساڵ ململانێ، مۆدێلی ناسینی کڕیاری چینبەندی گونجاوترین ڕێگایە بۆ دەستپێکردنی بەشداریکردنی جێبەجێییەکانی ناوخۆیی و گەڕاوان و دانیشتووانی هەرێمە سنوورییەکان لە سیستەمی داراییی فەرمیدا، بێ ئەوەی پێوەرە سەرەکییەکانی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە پشتگوێ بخرێن.

وانەی سێیەم: سزاکان و تێچووی نەخوازراویان بۆ هاووڵاتیی ئاسایی

ئەزموونی عێراق و ئێران و سووریا نیشانی داوە کە سیستەمی سزا ئابوورییەکان، سەرەڕای ئامانجە سیاسییە یاساییەکانیان هەندێک جار، تێچوونێکی لاوەکیی قورسیان لەگەڵدایە: کشانەوەی بانکە گەورە نێودەوڵەتییەکان لە بازاڕی ناوخۆیی لەبەر ترسی مەترسیی یاسایی (de-risking)، کەمبوونەوەی کەناڵە فەرمییەکانی گواستنەوە، و زیادبوونی پشتبەستن بە حەوالە و تۆڕەکانی ئاڵوگۆڕ کە چاودێریی پێویستیان نییە. ئەم “پەستانە پاراستنکارییە بانکییە” بەشێوەیەکی نایەکسان کاریگەری لەسەر هاوردەکارە بچووکەکان، ڕێکخراوە خێرخوازەکان، و ئەو خێزانانە دادەنێت کە پشتیان بە حەوالەی دەرەوەی وڵات بەستووە. وانەکە بۆ عێراق بریتییە لەوەی هەر چاکسازییەکی ڕێکخراوەیی دەبێت باڵانس بکات لەنێوان پابەندبوون بە پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی سزا و پاراستنی کەناڵە یاساییەکانی گواستنەوەی دیاسپۆرای عێراقی، لە ڕێگەی بەهێزکردنی ڕوونیدا نەک کشانەوەی تەواو لە گروپە کڕیارە بەگومانەکان.

وانەی چوارەم: قەیرانی بانکی هاوکار هەڕەشە لە یەکگرتنی داراییی ناوچەیی دەکات

کشانەوەی بانکە هاوکارە گەورەکان لە بانکە ناوچەیی بچووک و مامناوەندەکان لە عێراق و لبنان و یەمەن و بەشێک لە باکووری ئەفریقا بڕیارێک نەبوو کە ئامانجی وڵاتێکی دیاریکراو بوو، بەڵکو دەرەنجامی هەژماردنێکی تێچوون و قازانج بوو: قازانجی خزمەتگوزاریکردنی بانکێکی بچووک لە بازاڕێکی گەشەسەندوودا ئیتر مەترسیی پابەندبوون و سزا ئابووریی ئەگەری نادۆزێتەوە. دەرەنجامەکە دوورخستنەوەیەکی بانکیی زیادبووی وڵاتانێکی تەواوە لە تۆڕی پارەدانی نێودەوڵەتیی دۆلار. لێرەدا بە تایبەتی وەبەرهێنان لە بیناسازیی ناوچەیی پارەدان -وەک سیستەمی کۆکردنەوەی گەلف یان دەستپێشخەرییەکانی پارەدانی نێوان-عەرەبی- دەبێتە ئارەزوویەکی ستراتیژی نەک تەنها پڕۆژەیەکی تەکنیکی، چونکە پشتبەستن بە پەیوەندییە هاوکارە عەرەبییە باوەکانی ئەمریکا و ئەورووپا کەم دەکاتەوە.

وانەی پێنجەم: دراوی دیجیتاڵی بانکی ناوەندی لەنێوان فەرمانڕەوایی و چاودێری

ئەزموونەکانی ناوچەکە لەگەڵ دراوی دیجیتاڵی فەرمانڕەوا -وەک پڕۆژەی “درهەمی دیجیتاڵی” ئیمارات و دەستپێشخەریی زوو لە وڵاتانی گەلفی دیکە- نیشان دەدەن کە CBDC دەتوانێت ئامرازێکی کاریگەری گرێبەستنی دارایی بێت ئەگەر بۆ خزمەتکردنی کەسانی بێ هەژمار داڕێژرابێت، نەک تەنها وەک بیناسازیی چارەسەری نێوان بانکی. بۆ بانکێکی ناوەندی وەک بانکی ناوەندیی عێراق کە بەدوای کۆنترۆڵکردنی نرخی دراو و کەمکردنەوەی پشتبەستن بە پارەی کاغەزدا دەگەڕێت، بەرەوپێشچوونی هێواشی بۆ دراوێکی دیجیتاڵیی نیشتمانی کە بە پلاتفۆرمە پارەدانەکانی ئێستا و جزدانەکانی مۆبایلەوە بەستراوەتەوە، دەتوانێت هەنگاوێکی گرنگ بێت لەناو ڕێگایەکی فراوانتری چاکسازیی دارایی، بەمەرجێک وەبەرهێنانێکی پێویست لە خوێندەواریی دارایی و دیجیتاڵیدا پێشتر ئەنجام دراوبێت.

وانەی شەشەم: ڕێکخستنی کریپتۆکارنسی لەنێوان قەدەغەکردن و پەسەندکردن

ڕوانگەکانی ناوچەکە بەرامبەر کریپتۆکارنسی جیاواز بوون لەنێوان قەدەغەکردنی نزیک بە تەواوی و پەسەندکردنی ڕێکخراوەیی بیرکراوە. ئیمارات، لە ڕێگەی چوارچێوەکانی وەک VARA لە دووبەی، پەسەندکردنی مەرجدارییان هەڵبژارد: مۆڵەتی ڕوون، داواکاریی سەرمایە، و پێوەرە توندەکانی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە بۆ پلاتفۆرمەکانی مامەڵە. ئەم مۆدێلە وەبەرهێنان و کاری بۆ کێشا، بەڵام توانایەکی چاودێریی دامەزراوەیی بەرزی پێویستە. وڵاتانی دیکە قەدەغەکردنی تەواویان هەڵبژارد، کە چالاکییەکەی بۆ سێبەر ڕاند بێ ئەوەی بەڕاستی لەناوی ببات. بۆ عێراق، کە مامەڵەکردنی نافەرمیی کریپتۆکارنسی بەرباڵاوە سەرەڕای سنوورداریکردنەکان، ناسینەوەیەکی هێواشی ڕێکخراو -تۆمارکردنی پلاتفۆرمەکانی مامەڵە، سەپاندنی پێوەرەکانی “کڕیارت بناسە” لەسەریان، و بەستنەوەیان بە یەکەی زانیاری داراییەوە- سوودبەخشترە لە قەدەغەکردنێک کە جێبەجێکردنی سەخترە و دەوڵەت لە چاودێری و داهاتی باجیی ئەگەری بێبەش دەکات.

وانەی حەوتەم: یەکەکانی زانیاری دارایی پێویستیان بە سەربەخۆیی و داتایە

کارایی یەکەی زانیاری داراییی هەر وڵاتێک (FIU) پشت بە سێ توخم دەبەستێت: سەربەخۆیی دامەزراوەییان لە فشاری سیاسی، جۆرایەتیی ئەو داتایانەی لە بانک و کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕەوە دەگاتێ، و توانای شیکارییان بۆ بەستنەوەی ڕوونماییە بەگومانەکان لە چەندین بواردا. لە عێراق، کە بەشێکی گەورەی گواستنەوەکان هێشتا لە ڕێگەی کەناڵی ناوبانکییەوە تێدەپەڕن، فراوانکردنی ڕاپۆرتدانی مەجبووری بۆ گرتنەخۆی کۆمپانیا گەورەکانی ئاڵوگۆڕ و پلاتفۆرمەکانی پارەدانی دیجیتاڵی، لەگەڵ نوێکردنەوەی سیستەمە تەکنیکییەکانی نووسینگەی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە، ئارەزوویەکی خێرایە بۆ بەهێزکردنی توانای دەوڵەت بۆ دۆزینەوەی ڕوونماییە ئاڵۆزەکانی شوشتنی پارە و دارایی تیرۆریزم.

وانەی هەشتەم: شوشتنی پارە لە ڕێگەی بازرگانییەوە هێشتا لاوازترین بەستەرە

لەنێوان هەموو شێوازەکانی شوشتنی پارە، گەمەکردن لەگەڵ پسوولەکانی بازرگانی (بەرزکردنەوە یان دابەزاندنی نرخی کاڵا هاوردەکراو و هەناردەکراو) هێشتا سەختترینیانە بۆ دۆزینەوە، چونکە خۆی لەپشت مامەڵەکانێکدا شاردووەتەوە کە لە ڕواڵەتدا یاسایین. لە ئابوورییەکی پشتبەستوو بە هاوردە وەک هی عێراق، بەهێزکردنی هاوکاریی نێوان دەزگای گومرگ و بانکی ناوەندی و یەکەی زانیاری دارایی، لە ڕێگەی پلاتفۆرمێکی هاوبەشی ئاڵوگۆڕی داتا بۆ پسوولەکانی بازرگانی دەرەوە، دەتوانێت ئەم بۆشاییە بەشێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە. هەروەها، بەراوردکردنی نرخی ڕاگەیەنراوی کاڵاکان لە پسوولەکاندا لەگەڵ نرخەکانی بازاڕی جیهانی لە ڕێگەی ئامرازە خۆکارەکانی شیکردنەوەی داتاوە، یەکەم هێڵی بەرگری کاریگەر دابین دەکات بە تێچوونێکی هاوسەنگ.

وانەی نۆیەم: تەکنەلۆژیای ڕێکخراوەیی ڕێگایەکی کورت پێشکەشی وڵاتە گەشەسەندووەکان دەکات

لەوانەیە گرنگترین وانەی کرداریی ئەم زنجیرەیە ئەوە بێت کە تەکنەلۆژیای ڕێکخراوەیی (RegTech) ڕێگە بە وڵاتە گەشەسەندووەکان دەدات “بازبدەن” بەسەر قۆناغە گرانبەهاکانی گەشەپێدان کە سیستەمە کۆنەکان پێویستیان پێی بوو. ئامرازەکانی پشکنینی خۆکاری لیستەکانی سزا، شیکردنەوەی مامەڵەکان بە زیرەکیی دەستکرد بۆ دۆزینەوەی ڕوونماییە بەگومانەکان، و پلاتفۆرمەکانی ناسینی کڕیاری دیجیتاڵی کە دەکرێت لەنێوان دامەزراوەکاندا بەشداری پێبکرێن، هەموویان ئەمڕۆ بەردەستن بە تێچوونێکی زۆر کەمتر لەوەی دەیەیەک لەمەوبەر بوو. بەڵام سوودمەندبوون لێیان پێویستی بە ویستی ڕێکخراوەیی و بیناسازیی سەرەکیی دیجیتاڵی هەیە -ناسنامەیەکی دیجیتاڵیی نیشتمانیی متمانەپێکراو، پەیوەندیی ئینتەرنێت، و چوارچێوەی یاسایی بۆ پاراستنی داتا- و ئەمە دەبێت لە سەرووی هەر پلانێکی چاکسازیی سیستەمی بانکیی عێراقدا بێت لە ساڵانی داهاتوودا.

شێوازی ڕێکخستنی دارایی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: بەرەو مۆدێلێکی هاوسەنگ

بە کۆکردنەوەی ئەم وانانەی سەرەوە، دەتوانرێت مۆدێلێکی ڕێکخراوەیی هاوسەنگ بۆ ناوچەکە بخرێتەڕوو لە سێ بنەمادا: یەکەم، هێواشبوون لەبری قەدەغەکردنی تەواو یان کردنەوەی تەواو، لە ڕێگەی چوارچێوەی ڕێکخراوەیی نەرم کە لەگەڵ گەشەکردنی بازاڕ گۆڕانکاریی تیادا دەکرێت. دووەم، وەبەرهێنان لە بیناسازیی دیجیتاڵیی هاوبەشدا -ناسنامەی دیجیتاڵی، پلاتفۆرمەکانی ئاڵوگۆڕی داتا، یەکەکانی زانیاری داراییی خۆکار- وەک بنەمای هەر چاکسازییەکی داهاتوو، لەبری سەپاندنی یاسای نوێ لەسەر بیناسازیی کۆن. سێیەم، بەشداریکردنی سیانی تایبەت و کۆمەڵگای مەدەنی و بانکەکان لە داڕشتنی یاساکاندا لەبری سەپاندنیان تەنها لە سەرەوە، چونکە ڕێکخستنێک کە ڕاستیی بازاڕ پشتگوێ دەخات زۆرجار بۆشاییی نوێ بۆ سەرپێچی دەکاتەوە لەبری داخستنیان.

پێشنیارە دیاریکراوەکان بۆ عێراق

لەسەر بنەمای هەموو ئەوەی سەرەوە، کۆمەڵێک پێشنیاری کرداری بۆ بڕیاردەرانی عێراقی دەتوانرێت دابڕێژرێت:

• پەسەندکردنی مۆدێلی ناسینی کڕیاری چینبەندی: ڕێگەدان بە کردنەوەی هەژمار و جزدانی دیجیتاڵی بە کەمترین داواکاری بۆ پاشەکەوتکەرە بچووکەکان و جێبەجێییەکان، بە بەرزکردنەوەی ئاستی پشتڕاستکردنەوە بەهێواشی لەگەڵ گەشەکردنی قەبارەی مامەڵەکان.
• نوێکردنەوەی بیناسازیی تەکنیکیی نووسینگەی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە و یەکەی زانیاری دارایی: بەستنەوەی ئەلیکترۆنی لەگەڵ بانک و کۆمپانیا گەورەکانی ئاڵوگۆڕ و پلاتفۆرمەکانی پارەدان بۆ باشترکردنی خێرایی و وردیی ڕاپۆرتدان لەسەر مامەڵە بەگومانەکان.
• ڕێکخستنی هێواشی پلاتفۆرمەکانی مامەڵەی کریپتۆکارنسی لەبری پشتبەستن بە قەدەغەکردنی بێکاریگەری، لە ڕێگەی مۆڵەتی مەرجدار بە پێوەرەکانی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە و ناسینی کڕیار، کە چاودێرییەکی باشتر و لەوانەیە داهاتی باجیی نوێ بۆ دەوڵەت دابین بکات.
• بەهێزکردنی هاوکاریی گومرگ-بانک بۆ دژایەتیکردنی گەمەکردن لەگەڵ پسوولەکانی بازرگانی، لە ڕێگەی پلاتفۆرمێکی هاوبەشی داتا کە نرخی پسوولەکان لەگەڵ نرخی بازاڕی جیهانی بەراورد دەکات.
• پاراستنی کەناڵە یاساییەکانی گواستنەوەی دیاسپۆرای عێراقی لە پەستانی پاراستنکارییی بانکی، لە ڕێگەی گفتوگۆیەکی ڕێکخراو لەگەڵ بانکە هاوکارە نێودەوڵەتییەکان و بەهێزکردنی ڕوونی لەبری پچڕاندنی تەواوی پەیوەندی.
• بەرەوپێشچوونی هێواش بۆ دراوێکی دیجیتاڵیی بانکی ناوەندی کە بە جزدانەکانی مۆبایلەوە بەستراوەتەوە، هاوکات لەگەڵ کەمپەینەکانی خوێندەواریی دارایی و دیجیتاڵی لە پارێزگاکاندا.
• بەشداریکردنی بانک و کۆمپانیا نوێیەکانی تەکنەلۆژیای دارایی لە داڕشتنی یاساکاندا، لە ڕێگەی میکانیزمی ڕاوێژی خولانەیی و تاقیگەی ڕێکخراوەیی (regulatory sandboxes) کە ڕێگە بە تاقیکردنەوەی بەرهەمە داراییە نوێیەکان دەدات لەژێر چاودێریی ڕاستەوخۆ پێش خستنەڕووی تەواو لە بازاڕدا.

کۆتایی

هیچ مۆدێلێکی ڕێکخراوەیی تاکە نییە کە لەگەڵ هەموو وڵاتانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا بگونجێت، چونکە هەر وڵاتێک مێژووی دامەزراوەیی و ڕاستیی ئابووری و بیناسازیی دیموگرافیای خۆی هەیە. بەڵام ڕشتەی هاوبەش لەنێوان هەموو ئەزموونەکانی ئەم زنجیرەیەدا ئەوەیە کە ئاسایشی دارایی و گرێبەستنی دارایی دوو ئامانجی ناکۆک نین، بەڵکو دوو ڕووی یەک سیستەمی داراییی تەندروستن. بۆ عێراق، دەرفەت ئەمڕۆ بوونی هەیە بۆ بنیادنانی سیستەمێکی دارایی کە هەم زیاتر گرێبەستراو بێت و هەم زیاتر پارێزراو، لە ڕێگەی پەسەندکردنی ئامرازە ڕێکخراوەیی زیرەک و چینبەندییەکان کە لەگەڵ ڕاستیی وڵاتەکە بگونجێن دوای دەیان ساڵ ململانێ و سزا، لەبری هێنانی مۆدێلی ئامادە لە بازاڕی جیاواز. ئەم ڕێگایە پێویستی بە بەرگریی زۆر و وەبەرهێنانی دامەزراوەیی درێژخایەن هەیە، بەڵام تاکە ڕێگایە کە جێگیریی دارایی لەگەڵ فراوانکردنی خولی سوودمەندبووان لە ئابووریی فەرمیدا کۆدەکاتەوە.

پرسیارە باوەکان

جیاوازیی نێوان گرێبەستنی دارایی و پابەندبوونی ڕێکخراوەیی چییە، ئایا ناکۆکن؟

گرێبەستنی دارایی مانای فراوانکردنی دەستپێگەیشتنی هاووڵاتیانە بۆ خزمەتگوزاریی بانکی و داراییی فەرمی، لەکاتێکدا پابەندبوونی ڕێکخراوەیی مانای پابەندبوونە بە پێوەرەکانی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە و دارایی تیرۆریزم و سزاکان. ئەم دوو ئامانجە بە پێویستی ناکۆک نین؛ ئاڵنگارییەکە داڕشتنی چوارچێوەی ڕێکخراوەیی چینبەندییە -وەک مۆدێلی ناسینی کڕیاری چینبەندی- کە پابەندبوون دابین بکات بێ ئەوەی گروپە کەمدەرامەت یان بێبەڵگەنامەکان دەربکات.

بۆچی بانکە هاوکارە نێودەوڵەتییەکان کاردانلە کارکردن لەگەڵ بانکە عێراقییەکان دەکشێنەوە؟

ئەمە بەشێوەیەکی سەرەکی بۆ دیاردەی “ڕزگاربوون لە مەترسی” (de-risking) دەگەڕێتەوە، کاتێک بانکە گەورەکان هەڵسەنگاندن دەکەن کە قازانجی خزمەتگوزاریکردنی بازاڕی بچووک یان بەگومان بەرزی مەترسیدار ئیتر تێچووی پابەندبوون و مەترسیی یاساییی پەیوەست بە سزاکان و دژایەتیکردنی شوشتنی پارە ناخاتەڕوو، بۆیە پێیان باشترە کشانەوەی تەواو بکەن لەبری بەڕێوەبردنی مەترسی بۆ هەر کڕیارێک بەتاک.

ئایا ڕێکخستنی کریپتۆکارنسی لە عێراق بەکردەیی گونجاوە سەرەڕای بەرباڵاوبوونی مامەڵەی نافەرمی؟

بەڵێ، لە ڕێگەی ڕوانگەیەکی هێواشەوە کە دەستپێدەکات بە تۆمارکردنی پلاتفۆرمەکانی ئاڵوگۆڕ و مامەڵەی ناوخۆیی و بەستنەوەیان بە داواکاریی دژایەتیکردنی شوشتنی پارە و ناسینی کڕیار، لەبری هەوڵدان بۆ قەدەغەکردنی چالاکییەک کە بەکردەیی سەختە بۆ چاودێریکردنی. ئەم ڕوانگەیە بەهێواشی چاودێرییەکی باشتر بە دەوڵەت دەدات لەبری بەجێهێشتنی بازاڕ بەتەواوی لە دەرەوەی چوارچێوەی فەرمی.

دراوی دیجیتاڵیی بانکی ناوەندی چ ڕۆڵێکی دەتوانێت لە گرێبەستنی دارایی لە عێراقدا بگێڕێت؟

دراوێکی دیجیتاڵیی فەرمانڕەوا کە بە جزدانەکانی مۆبایلەوە بەستراوەتەوە دەتوانێت بگاتە ئەو خەڵکانەی هەژماری بانکیی نەریتیان نییە، بەتایبەت لە ناوچە گوندنشین و سنوورییەکاندا، بەمەرجێک وەبەرهێنانێکی هاوتای لە بیناسازیی دیجیتاڵی و خوێندەواریی داراییدا لەگەڵ بێت، و بە وریاییەوە داڕێژرابێت بۆ خۆپاراستن لە هەر مەترسییەک لەسەر جێگیریی سیستەمی بانکیی نەریتی.