متنباز
متنباز به نرمافزاری گفته میشود که کد زیرینش در دسترس عموم قرار میگیرد تا هر کسی بتواند آن را ببیند، استفاده کند، تغییر دهد و توزیع کند؛ معمولاً زیر مجوزی که شرایط این استفاده را تعیین میکند. این نقطهٔ مقابل نرمافزار بسته یا انحصاری است که در آن کد را شرکت یا فرد مالک خصوصی نگه میدارد و کاربران فقط با محصول نهایی کار میکنند بیآنکه هرگز ببینند در درون چگونه کار میکند.
متنباز بودن یکی از اصول بنیادین صنعت ارز دیجیتال است. بیتکوین، نخستین و شناختهشدهترین ارز دیجیتال، در سال ۲۰۰۹ بهعنوان نرمافزاری متنباز منتشر شد و کد کاملش از همان زمان در دسترس عموم بوده است؛ به این ترتیب هر کسی در جهان میتواند دقیقاً ببیند پروتکل چگونه کار میکند، ویژگیهای امنیتیاش را وارسی کند و حتی از راه فرایندهای توسعهٔ جامعهمحور تغییراتی پیشنهاد دهد. اتریوم و اکثریت قاطع بلاکچینهای بزرگ پس از آن هم همین رویکرد متنباز را برگزیدند و کدشان را در پلتفرمهایی مانند گیتهاب برای بررسی عمومی منتشر کردند.
مزیت اصلی کد متنباز بلاکچین، اعتماد از راه شفافیت است. چون هر کسی، از جمله پژوهشگران مستقل امنیت، میتواند کد را بررسی کند، احتمال کشف و گزارش آسیبپذیریها و باگها پیش از سوءاستفادهٔ مخرب بیشتر است، و کاربران مجبور نیستند صرفاً به ادعاهای یک شرکت دربارهٔ نحوهٔ کار یک پروتکل اعتماد کنند، چون میتوانند مستقیماً وارسی کنند. این شفافیت در ارز دیجیتال اهمیت ویژهای دارد، چون نرمافزار مستقیماً ارزش مالی واقعی را کنترل میکند و هر نقص پنهان یا در پشتی میتواند به زیانهای فاجعهبار بینجامد.
متنباز بودن همچنین مدلی از توسعهٔ مشارکتی را ممکن میکند که در آن توسعهدهندگانی از سراسر جهان — اغلب بدون هیچ وابستگی رسمی به تیم بنیانگذار — میتوانند بهبود بیاورند، باگها را رفع کنند یا اپلیکیشنهایی کاملاً تازه روی یک پروتکل موجود بسازند. همین باعث شده اکوسیستم کریپتو بسیار فراتر از چیزی رشد کند که هر شرکت یا تیم واحدی بهتنهایی میتوانست بسازد؛ هزاران اپلیکیشن غیرمتمرکز، کیف پول و ابزار روی بنیانهای متنباز مانند بیتکوین و اتریوم بنا شدهاند.
باید توجه داشت که همهٔ پروژههای کریپتو کاملاً متنباز نیستند و برخی به دلایل رقابتی یا امنیتی بخشهایی از کدشان را خصوصی نگه میدارند. معمولاً به کاربران و سرمایهگذاران توصیه میشود بررسی کنند آیا کد یک پروژه در دسترس عموم است و فعالانه نگهداری میشود یا نه، چون نبود شفافیت گاهی میتواند نشانهٔ هشدار باشد، هرچند بهخودیخود اثبات نیت ناسالم نیست.